مىشود و سرانجام در قرن هشتم به تأليف كتاب مفصل و بسيار پرمايهء صبح الاعشى فى صناعه الانشاء ، تأليف ابو العباس احمد بن على قلقشندى ( درگذشته در سال 821 ه . ) انجاميد . ابن نديم گذشته از اين‌كه در شرح‌حال غالب دبيران و مترسلان مجموعهء منشآت يا برگزيدهء نوشته‌هاى آنها را هم نام برده زير عنوان « تسمية الكتّاب المترسلين ممن لرسائله كتاب مجموع » « 1 » يعنى نام دبيران مترسل كه از نامه‌هاى آنها مجموعه‌هايى فراهم شده ، جمعى از دبيران را نام برده كه ظاهرا شهرت رسائل آنها باعث گرديده نوشته‌هاى آنها را جمع و مدوّن سازند . از آنها كه در زير اين عنوان ذكر شده‌اند مىتوان از اين‌ها نام برد : عبد الحميد ، و غيلان و سالم دبير هشام و عمارة بن حمزه و ابن مقفع و ابان لاحقى ، و على بن عبيده ريحانى ، و سهل بن هارون و سعيد بن هارون و سلم - كه اين هر سه در ادارهء بيت الحكمهء مأمون همكار بودند - و على بن داود و محمد بن ليث الخطيب دبير يحيى برمكى . و همچنين زير عنوان « اسماء الكتاب المترسلين لمن رويت رسائله » « 2 » يعنى نام دبيران مترسل كه نوشته‌هاى آنها روايت شده شمار ديگرى از دبيران نامى را ذكر كرده كه از آن جمله‌اند يحيى برمكى و فضل و جعفر دو پسر او وزيران هارون الرشيد ، و فضل و حسن پسران سهل وزيران مأمون ، و احمد بن منجم و احمد بن يوسف دبير مأمون . و مراد از روايت رسائل اين است كه نوشته‌هاى آنان آن‌چنان در ميان دبيران مطلوب و مرغوب بوده كه دهان به دهان مىگشته و دبيران نوآموز آنها را از آموختگان مىشنيده و مىآموخته‌اند . اين مجموعه‌ها شامل انواع مختلف نامه‌ها و نوشته‌هايى بوده كه دبيران از بهترين منشآت خود يا ديگران جمع مىكرده‌اند . در شرح‌حال برخى از دبيران از آثار بازمانده ايشان « كتاب رسائله » ياد شده يعنى كتاب نامه‌هايش كه از اين معلوم مىشود كه آن كتاب تنها شامل نوشته‌هاى خود او بوده ولى در شرح‌حال برخى ديگر اين اثر به صورت « كتاب الرسائل » آمده كه از آن مىتوان چنين

--> ( 1 ) . الفهرست ، ص 117 . ( 2 ) . الفهرست ، ص 121 .